Η ανάδυση της Κίνας στο παγκόσμιο μεταίχμιο (“τρέχουσες σημειώσεις”)

«Η ανθρωπότητα βρίσκεται για άλλη μια φορά αντιμέτωπη με την επιλογή μεταξύ ειρήνης και πολέμου».{1} Αυτή η προειδοποίηση του Σι Τζινπίνγκ, Γενικού Γραμματέα του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας (“ΚΚΚ”) και Προέδρου της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας (“ΛΔΚ”), εκφωνήθηκε κατά τη διάρκεια ομιλίας του στην εντυπωσιακή στρατιωτική παρέλαση για τον εορτασμό της 80ής επετείου της νίκης κατά του ιαπωνικού μιλιταρισμού, που πραγματοποιήθηκε στο Πεκίνο στις 3 Σεπτεμβρίου. Αξίζει να θυμηθούμε ότι στο χρονικό του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στην Κίνα προηγήθηκε ιστορικά η ιαπωνική κατοχή της Μαντζουρίας το 1931, ακολουθούμενη από τη μεγάλης κλίμακας εισβολή των ιαπωνικών στρατευμάτων το 1937. Η έκταση της βαρβαρότητας των εισβολέων στρατιωτών στο κινεζικό έδαφος μπορεί να εκτιμηθεί από την ιστορική μαρτυρία της φρικτής σφαγής της Ναντζίνγκ. Ωστόσο, η μακρά λαϊκή κινεζική αντίσταση βγήκε νικήτρια και αποτέλεσε σημαντικό στοιχείο της αντιφασιστικής νίκης στον μεγαλύτερο πόλεμο που έγινε ποτέ, με την ένοπλη οργάνωση των κομμουνιστών ως έναν από τους κύριους πρωταγωνιστές και την υποστήριξη των συμμάχων, συμπεριλαμβανομένης της άμεσης συμμετοχής του σοβιετικού στρατού στην τελική φάση του πολέμου. Ο αγώνας της Κίνας ενάντια στον εισβολέα ήταν ένας από τους κρίσιμους παράγοντες που αποθάρρυνε τον ιαπωνικό μιλιταρισμό, συμμαχικό με τη φασιστική Γερμανία, από το να ανοίξει ένα δεύτερο (ανατολικό) μέτωπο ενάντια στην ΕΣΣΔ.

Οι εορτασμοί στο Πεκίνο για τη νίκη του 1945 (που συνέπιπταν με την 80ή επέτειο του ΟΗΕ) πραγματοποιήθηκαν αμέσως μετά το ορόσημο της Συνόδου Κορυφής του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης (ΟΣΣ){2} η οποία συγκέντρωσε στην Τιαντζίν περίπου τριάντα αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων. Τα δύο γεγονότα είναι αλληλένδετα· η τελική διακήρυξη της Συνόδου Κορυφής υπογραμμίζει την ανάγκη να μην ξεχαστούν τα ιστορικά διδάγματα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Σε ένα εξαιρετικά ασταθές διεθνές κλίμα, που χαρακτηρίζεται από την αντιπαλότητα και τους εκβιασμούς του ιμπεριαλισμού, οι εικόνες, γεμάτες συμβολισμό, του διαλόγου μεταξύ του Σι, του Πούτιν και του Μόντι είχαν αντίκτυπο σε ολόκληρο τον κόσμο. Η δήλωση και οι αποφάσεις της Συνόδου Κορυφής του ΟΣΣ υποστηρίζουν μια πορεία αναζήτησης σύγκλισης μεταξύ χωρών που προέρχονται από διαφορετικές περιοχές, έχουν διαφορετικά πολιτικά συστήματα και διαφορετικά επίπεδα ανάπτυξης – και αποτελούν τον λεγόμενο «Παγκόσμιο Νότο» – η οποία έχει ακολουθηθεί παρά την επιθετικότητα και τη συστηματική χρήση της αυθαιρεσίας και του εξαναγκασμού από τις ΗΠΑ και την ομάδα των παρακμάζουσων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων. Η επιτυχία της Συνόδου Κορυφής της Τιαντζίν και η πολυαναμενόμενη έγκριση της δημιουργίας μιας ειδικής τράπεζας ανάπτυξης του ΟΣΣ επιβεβαιώνουν τον κεντρικό ρόλο που διαδραματίζει η Κίνα στην δύσκολη και ακόμη ασαφή διαδικασία μετάβασης προς μια νέα, πιο δημοκρατική και δίκαιη παγκόσμια οικονομική τάξη. Ο Οργανισμός με έδρα το Πεκίνο υπήρξε πρόδρομος για τη δημιουργία μιας σειράς νέων πολυμερών ενώσεων και πρωτοβουλιών που ξεφεύγουν από τον έλεγχο του ιμπεριαλισμού, όπως οι BRICS και η CELAC, μαζί με την ALBA, την Πρωτοβουλία «Μια Ζώνη, Ένας Δρόμος», την Ευρασιατική Οικονομική Ένωση, μεταξύ άλλων.

Τα λόγια του Σι για την 80ή επέτειο της Αντιφασιστικής Νίκης δεν είναι απλώς ρητορικές ασκήσεις. Αποκτούν ένα συγκεκριμένο νόημα σε ένα ταραχώδες και απειλητικό διεθνές πλαίσιο, όπου η Κίνα είναι ο κεντρικός, αν όχι άμεσος, στόχος της αυξανόμενης στρατηγικής πίεσης από τον ιμπεριαλισμό. Δεν είναι μυστικό ότι η αμερικανική άρχουσα τάξη βλέπει την Κίνα ως τον μεγάλο αντίπαλο και εμπόδιο στη διατήρηση του καθεστώτος εξαιρετισμού και της παγκόσμιας επικυριαρχίας της. Σήμερα, καμία ενέργεια αποσταθεροποίησης ή αποδιοργάνωσης που αναλαμβάνει η Αμερική στη διεθνή σκηνή δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την ατζέντα της συγκράτησης και της αντιπαράθεσης με την Κίνα. Όλα τα σημάδια δείχνουν μια επιτάχυνση του μιλιταρισμού και της προκλητικής και παρεμβατικής στάσης των ΗΠΑ (και των κύριων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων του ΝΑΤΟ, της ΕΕ και της G7) σε παγκόσμια κλίμακα. Εξού και η ανακοίνωση ότι ο Τραμπ και το μετονομασμένο Υπουργείο Πολέμου προβλέπουν ένα νέο ρεκόρ για τον στρατιωτικό προϋπολογισμό, που θα φτάσει το συμβολικό όριο του ενός τρισεκατομμυρίου δολαρίων. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει με κάθε κόστος τη χίμαιρα της απόλυτης στρατιωτικής υπεροχής, σε ένα τρελό σπιράλ που αποτελεί την κύρια απειλή για την παγκόσμια ειρήνη και το μέλλον της ανθρωπότητας. Αυτή η απερίσκεπτη “φυγή προς τα εμπρός” δεν λύνει τα κολοσσιαία προβλήματα και τις διαρθρωτικές ανισορροπίες που αντιμετωπίζει η ιμπεριαλιστική υπερδύναμη, αλλά μάλλον τα επιδεινώνει. Στην πραγματικότητα, οι πληρωμές τόκων του χρέους των ΗΠΑ ήδη υπερβαίνουν τις αμυντικές δαπάνες και ενδέχεται να ξεπεράσουν ακόμη και τον προϋπολογισμό της κοινωνικής ασφάλισης, αντανακλώντας την επιδείνωση της συστημικής στασιμότητας.

Η εξάπλωση της δομικής κρίσης που μαστίζει τον ιμπεριαλιστικό κόσμο έρχεται σε έντονη αντίθεση με τον ρυθμό της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης της Κίνας τις τελευταίες δεκαετίες. Η ραγδαία οικονομική και τεχνολογική άνοδος της Κίνας και η ενίσχυση της επιρροής της είναι εξέχοντα χαρακτηριστικά που έχουν επίσης σημαδέψει την εξέλιξη της διεθνούς κατάστασης κατά την τελευταία εικοσιπενταετία και αποτελούν μείζονα παράγοντα στην τρέχουσα πολύπλοκη διαδικασία αναδιάταξης των συσχετισμών δύναμης.

Μετά από δεκαετίες διψήφιων ρυθμών ανάπτυξης του ΑΕΠ, η Κίνα φαίνεται να έχει σταθεροποιηθεί σε μια «νέα κανονικότητα» ετήσιας ανάπτυξης γύρω στο 5%, πολύ πάνω από οποιαδήποτε χώρα του G7. Αυτό αρκεί για την επίτευξη του σκοπού του διπλασιασμού του ΑΕΠ του 2020 έως το 2035, στο πλαίσιο των στόχων «σοσιαλιστικού εκσυγχρονισμού» που έθεσε το ΚΚΚ, γνωστών και ως στόχων «δεύτερης εκατονταετίας» (2035/2050).{3}

Η επένδυση στην οικονομική ανάπτυξη και τις παραγωγικές δυνάμεις αντιπροσωπεύει ένα εξαιρετικό άλμα: μόνο μεταξύ 1978 και 2023, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Κίνας αυξήθηκε από 156 δολάρια σε 12.700 δολάρια{4}, μια αύξηση 81 φορές (κατά μέσο όρο περίπου 1,8 φορές ανά έτος)! Αν και εξακολουθεί να απέχει πολύ από τα κατά κεφαλήν επίπεδα των προηγμένων καπιταλιστικών χωρών, η Κίνα, μια αναπτυσσόμενη χώρα με πληθυσμό 1,4 δισεκατομμυρίων, έχει καταστεί η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου (ονομαστικό ΑΕΠ σε τρέχουσες συναλλαγματικές ισοτιμίες). Ωστόσο, πριν από περισσότερο από μια δεκαετία, ανήλθε στη θέση της μεγαλύτερης οικονομίας του κόσμου σε όρους ισοτιμίας αγοραστικής δύναμης (PPP), και το πλεονέκτημά της έναντι των ΗΠΑ συνεχίζει να αυξάνεται.

Η δυναμική και αναπόδραστη θέση της Κίνας στην παγκόσμια παραγωγή και στις αλυσίδες αξίας είναι μια πραγματικότητα, παρά τις πολυάριθμες κυρώσεις και τα μέτρα διακρίσεων που εφαρμόζουν οι ΗΠΑ (τα οποία η ΕΕ και, γενικά, οι κύριες καπιταλιστικές δυνάμεις έχουν σταδιακά υιοθετήσει) και των στόχων «αποσύνδεσης» και ακόμη και «αποπαγκοσμιοποίησης» που υποστηρίζει η αμερικανική άρχουσα τάξη, με μια στάση αντιδραστικής αλαζονείας και απελπισίας που αψηφά την ίδια την οικονομική ορθολογικότητα και την ακαταμάχητη λογική της ανάπτυξης, της προόδου και της εμβάθυνσης της διεθνούς συνεργασίας.

Αντί για την χρηματοοικονομική και παρασιτική οικονομία των ΗΠΑ και τις πανταχού παρούσες δυναμικές αποβιομηχάνισης στις «αναπτυγμένες καπιταλιστικές» χώρες, η οικονομική δύναμη της Κίνας βασίζεται κυρίως στη βιομηχανική της ικανότητα.{5} Με οδηγό τα πενταετή πλάνα{6} και τον επεξεργασμένο στρατηγικό σχεδιασμό, εκμεταλλευόμενη την ηγεσία του ΚΚΚ, τον ρόλο των μεγάλων κρατικών επιχειρήσεων στον έλεγχο στρατηγικών τομέων της οικονομίας (συμπεριλαμβανομένων των τραπεζών και των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων) και την ικανότητα να εξασφαλίζει υψηλό όγκο διαρθρωτικών επενδύσεων{7} (όπου ο ρόλος του άμεσου κέρδους είναι δευτερεύων), η Κίνα έχει δημιουργήσει την πιο ολοκληρωμένη βιομηχανική αλυσίδα στον κόσμο. Αυτό το αποτέλεσμα έχει ως ακρογωνιαίο λίθο τη διακυβέρνηση του ΚΚΚ – το οποίο διατηρεί την «υψηλή διοίκηση» της οικονομίας, σύμφωνα με την έκφραση του Λένιν{8} – και τον σοσιαλιστικό χαρακτήρα και προσανατολισμό του κινεζικού κράτους. Η Κίνα είναι η μεγαλύτερη βιομηχανική δύναμη για 15 συνεχόμενα χρόνια, με τη βιομηχανική της παραγωγή να αντιπροσωπεύει περισσότερο από το 30% του παγκόσμιου συνόλου (σε σύγκριση με το 16% των ΗΠΑ). Στις βασικές βιομηχανίες, η χώρα είναι ο αδιαμφισβήτητος ηγέτης στον τομέα του χάλυβα και του τσιμέντου. Παράγει ετησίως περισσότερο τσιμέντο από ό,τι ο υπόλοιπος κόσμος συνολικά, και εκτιμάται ότι σε δύο ή τρία χρόνια θα παράγει τόσο τσιμέντο όσο η συνολική παραγωγή και κατανάλωση των ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα. Σε όλη την Κίνα, κατασκευάζονται εξαιρετικά έργα υποδομής (γέφυρες, σήραγγες, φράγματα, δίκτυο σιδηροδρόμων υψηλής ταχύτητας κ.λπ.). Αυτή η ηγετική θέση επεκτείνεται σε πολλούς άλλους τομείς της μεταποιητικής βιομηχανίας. Η ναυπηγική είναι μόνο ένα παράδειγμα.{9}

Η Κίνα έχει ξεπεράσει το στάδιο του να είναι απλώς το «εργοστάσιο του κόσμου» και είναι πλέον ηγέτης στην καινοτομία. Κατέχει την πρώτη θέση στην κατάταξη των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και επενδύει σημαντικά σε νέες τεχνολογίες και στην ανάπτυξη «νέων παραγωγικών δυνάμεων». Αυτό σημαίνει ότι η κινητήρια δύναμη της οικονομικής ανάπτυξης έχει μετατοπιστεί στις τεχνολογικές επενδύσεις και δεν είναι πλέον η επέκταση του τομέα των ακινήτων (ο οποίος στήριξε το μεγαλύτερο και ταχύτερο κύμα αστικοποίησης στην ιστορία, αλλά, ως αρνητικό στοιχείο, δεν εμπόδισε τη δημιουργία μιας τεράστιας φούσκας που αντιμετωπίζει τώρα το κινεζικό κράτος).

Τα αποτελέσματα της επένδυσης στην “ανάπτυξη ποιότητας” είναι ορατά. Είναι αναγνωρισμένο ότι η Κίνα έχει αναλάβει ηγετικό ρόλο στην τεχνολογική ανάπτυξη σε διάφορους τομείς (ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ηλεκτρική κινητικότητα, επικοινωνίες 5G, βιομηχανική ρομποτική κ.λπ.){10} και μειώνει γρήγορα τη διαφορά με τις ΗΠΑ σε άλλους τομείς (τεχνητή νοημοσύνη, ημιαγωγοί, βιοτεχνολογία κ.λπ.).

Επίσης στον τομέα της γεωργίας, με αγροτικό πληθυσμό γύρω στα 500 εκατομμύρια και περίπου το 10% της καλλιεργήσιμης γης παγκοσμίως, είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός δημητριακών στον κόσμο, μπροστά από τις ΗΠΑ, την Ινδία, τη Ρωσία και τη Βραζιλία. Η αυτάρκεια σε τρόφιμα, μαζί με την τεχνολογική αυτάρκεια, συγκαταλέγονται στις προτεραιότητες της κυβέρνησης του ΚΚΚ.

Το Πεκίνο τονίζει ότι το κεντρικό ζητούμενο των συνεχιζόμενων μεταρρυθμίσεων, που στοχεύουν στην αλλαγή του μοντέλου ανάπτυξης και στην εστίαση στις «νέες παραγωγικές δυνάμεις» και την καινοτομία, είναι η σημαντική αύξηση της παραγωγικότητας (συνολική παραγωγικότητα συντελεστών παραγωγής, Total Factor Productivity, TFP). Αυτό αποτελεί, τελικά, ένα κεντρικό ζήτημα στην ιστορική διαμάχη μεταξύ σοσιαλισμού και καπιταλισμού, ένα σημείο που υπογράμμισε ο Λένιν στα πρώτα χρόνια της σοβιετικής εξουσίας.

Συµπτωµατικά, οι επιπτώσεις της καπιταλιστικής ύφεσης του 2007/9 ενίσχυσαν τη σχετική θέση της Κίνας, η οποία αντιπροσωπεύει περίπου το 30% της ετήσιας αύξησης του παγκόσμιου προϊόντος. Στο τέλος του 2020, το Πεκίνο ανακοίνωσε την εξάλειψη της ακραίας φτώχειας (ο στόχος για την “πρώτη εκατονταετία”, που αναφέρεται στην 100ή επέτειο από την ίδρυση του ΚΚΚ, η οποία εορτάστηκε το 2021).

Το βιοτικό επίπεδο της πλειονότητας του κινεζικού λαού έχει βελτιωθεί σημαντικά (όπως αποτυπώνεται στην πρόοδο των βασικών κοινωνικών δεικτών, ιδίως στην αύξηση του προσδόκιμου ζωής, το οποίο έφτασε τα 79 έτη το 2024{11}, ενώ το 1949, όταν η επανάσταση θριάμβευσε και το ΚΚΚ ίδρυσε τη ΛΔΚ, ήταν 35 έτη). Παράλληλα, οι εισοδηματικές ανισομετρίες και ανισότητες στη χώρα είχαν εκτοξευθεί στα ύψη, ιδίως κατά την πρώτη μιάμιση δεκαετία του αιώνα. Έκτοτε, ο συντελεστής Gini, που μετρά το επίπεδο ανισότητας, παρουσίασε μια αργή, συνολικά πτωτική τάση, παραμένοντας σε σχετικά υψηλό επίπεδο για μια χώρα όπως η Κίνα. Η έμφαση στην κοινή ευημερία, η οποία επανεμφανίστηκε έντονα στον λόγο του κόμματος τα τελευταία χρόνια, ενταγμένη στην τρέχουσα φάση της «νέας εποχής» που ανακοίνωσε το ΚΚΚ στο 19ο Συνέδριο (2017), δείχνει την αποφασιστικότητα να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα και οι ανισορροπίες που συνόδευσαν δεκαετίες ισχυρής οικονομικής επέκτασης και ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων, σε μια εποχή που σημαδεύτηκε παγκοσμίως από την εξαφάνιση της ΕΣΣΔ και την υποχώρηση των σοσιαλιστικών δυνάμεων σε παγκόσμια κλίμακα.

Ο «σοσιαλιστικός εκσυγχρονισμός» της Κίνας δεν συμβαίνει στο κενό. Πραγματοποιείται σήμερα στο πλαίσιο μιας παγκόσμιας οικονομίας και ενός διεθνούς καταμερισμού εργασίας που υφίστανται βαθιές αλλαγές, αλλά εξακολουθούν να βρίσκονται υπό την ηγεμονία του ιμπεριαλισμού, και περιλαμβάνει επίσης, σε κάποιο βαθμό, ασύμμετρες αλληλεξαρτήσεις με τον καπιταλιστικό κόσμο. Είναι αναμφισβήτητο, ωστόσο, ότι η ανάδυση της Κίνας στην παγκόσμια οικονομία και πολιτική αποτελεί αντικειμενικά ένα κεντρικό στοιχείο της τρέχουσας οικονομικής μεταβολής που προωθεί την ανάπτυξη και την χειραφέτηση του «Παγκόσμιου Νότου» και τη μετάβαση σε μια νέα παγκόσμια τάξη. Η χώρα αποτελεί αναντικατάστατο κομμάτι της μη γραμμικής διαδικασίας αναδιάταξης των δυνάμεων που, παρά τις αντιφάσεις και τις προκλήσεις, απορρίπτει τις επιβολές της ιμπεριαλιστικής ηγεμονίας, συγκλίνοντας στην επιδίωξη για αμοιβαία οφέλη, σεβασμό της εθνικής κυριαρχίας, μη επέμβαση και ισότητα μεταξύ των κρατών.

Υπό αυτή την έννοια, είναι σημαντικό το γεγονός ότι το Πεκίνο εξάγει πλέον περισσότερα προϊόντα σε χώρες του “Παγκοσμίου Νότου” παρά στις ΗΠΑ, την ΕΕ και την Ιαπωνία. Η Κίνα είναι η μεγαλύτερη εμπορική δύναμη και, σε παγκόσμιο επίπεδο, οι κινεζικές εξαγωγές έχουν αυξηθεί, χωρίς να υποκύψουν στον δασμολογικό πόλεμο του Τραμπ. Ωστόσο, το βάρος του εμπορίου με τις ΗΠΑ έχει μειωθεί{12}. Αντιμέτωποι με την προσπάθεια του ιμπεριαλισμού να επιβάλει μια λεγόμενη «διεθνή τάξη βασισμένη σε κανόνες» -όταν δεν εφαρμόζει απροκάλυπτα τον νόμο της ζούγκλας- οι αρχές της ειρηνικής συνύπαρξης και της οικοδόμησης ενός κοινού μέλλοντος που υποστηρίζει η κινεζική πολιτική αποκτούν ιδιαίτερη σημασία στον αγώνα για έναν καλύτερο κόσμο και την κοινωνική πρόοδο. Οι θέσεις που ανάγουν τη διεθνή στάση της Κίνας σε ένα προκατασκευασμένο πλαίσιο «ενδοϊμπεριαλιστικών ανταγωνισμών» είναι εντελώς αβάσιμες, καθώς και επιβλαβείς για την ανάπτυξη του αγώνα των λαών στις παρούσες συνθήκες.

Στην πραγματικότητα, η δυναμική και η ενισχυόμενη επιρροή της Κίνας επηρεάζουν αυτή τη στιγμή την ισορροπία δυνάμεων σε παγκόσμια κλίμακα, αποκτώντας κρίσιμη σημασία για τις δυνάμεις της κοινωνικής προόδου και του σοσιαλισμού, καθώς και για την υπεράσπιση της παγκόσμιας ειρήνης και ασφάλειας. Η ενισχυμένη επιθετικότητα και η λυσσαλέα εκστρατεία των ΗΠΑ και των συμμάχων τους για να δυσφημίσουν την Κίνα, να την μποϊκοτάρουν και να την απομονώσουν από κρίσιμους κόμβους των βιομηχανικών και εφοδιαστικών αλυσίδων δεν προκαλεί έκπληξη, παρά τις σαφείς εσωτερικές προειδοποιήσεις για τον αντιπαραγωγικό χαρακτήρα της.

Ο τρέχων εμπορικός και τεχνολογικός πόλεμος μεταξύ των ΗΠΑ και της Κίνας – ο οποίος επεκτείνεται σε όλους τους τομείς και, ιδίως, στον στρατιωτικό τομέα, όπως αποδεικνύεται από την εργαλειοποίηση της Ταϊβάν και τα σχέδια επέκτασης του ΝΑΤΟ στην Ασία – βρίσκεται στο επίκεντρο της μεγάλης παγκόσμιας σύγκρουσης, η έκβαση της οποίας προδιαγράφεται κρίσιμη για την τύχη του 21ου αιώνα.

Είναι σημαντικό να έχουμε κατά νου ότι, όπως σημειώνει ο Κινέζος οικονομολόγος Wen Tiejun, πρόκειται ουσιαστικά για «μια ευρύτερη σύγκρουση μεταξύ διαφορετικών πολιτικοοικονομικών συστημάτων – όχι μόνο μεταξύ καπιταλισμού και σοσιαλισμού ως τέτοιων, αλλά μεταξύ της λογικής μιας βιομηχανικής οικονομίας και της λογικής μιας χρηματιστικής ραντιέρικης οικονομίας, η οποία εξαρτάται όλο και περισσότερο από ξένες επιδοτήσεις και εκμετάλλευση, καθώς η εγχώρια οικονομία της επιδεινώνεται».{13}

Η ταξική διάσταση αυτής της σύγκρουσης, που διεξάγεται σε παγκόσμια κλίμακα, στο πλαίσιο της λεγόμενης γεωπολιτικής, δεν πρέπει να παραβλεφθεί. Αυτή η πραγματικότητα δεν ακυρώνει, αλλά μάλλον καθορίζει το φάσμα των αντιφάσεων, των εσωτερικών εντάσεων και των τεράστιων προκλήσεων που αντιμετωπίζει η ίδια η σοσιαλιστική ανάπτυξη της Κίνας. Αν και υπό ποιοτικά διαφορετικές συνθήκες, «η ταξική πάλη συνεχίζεται κατά τη διάρκεια της περιόδου της σοσιαλιστικής οικοδόμησης»{14} και, σύμφωνα με το ΚΚΚ, η Κίνα βρίσκεται ακόμα στην “πρωταρχική φάση του σοσιαλισμού”. Μία από τις θεμελιώδεις αντιφάσεις και προκλήσεις που θα πρέπει να παρακολουθήσουμε στην κινεζική εμπειρία έχει να κάνει ακριβώς με την οικονομική δύναμη του ιδιωτικού κεφαλαίου, γνωρίζοντας ότι στον «ιδεολογικό αγώνα (…) στο πλαίσιο του κινεζικού σοσιαλιστικού συστήματος», οι καπιταλιστές «μπορούν να λειτουργούν [οικονομικά] (…) αλλά δεν τους επιτρέπεται να οργανωθούν σε πολιτική τάξη (…), να κυριαρχήσουν στο σύστημα και να επιτραπεί στην προσανατολισμένη προς το κέρδος συμπεριφορά τους να γίνει κυρίαρχη».{15} Είναι απαραίτητο να συνεχίσουμε να παρακολουθούμε τη δυναμική και τις διάφορες πτυχές της κινεζικής εμπειρίας. Στην πολιτική σφαίρα, πρέπει να τονιστεί η ενίσχυση του ρόλου του κόμματος – σε όλα τα επίπεδα, από την οργάνωση έως την ιδεολογική επιβεβαίωση και μια ευρεία εκστρατεία κατά της διαφθοράς. Η διατήρηση του «βασικού οικονομικού συστήματος», στο οποίο η δημόσια ιδιοκτησία διαδραματίζει τον κυρίαρχο ρόλο στην μικτή οικονομία μιας «σοσιαλιστικής αγοράς», είναι μία από τις θεμελιώδεις πτυχές. Οι μεγάλες κρατικές επιχειρήσεις συνέχισαν να ενισχύουν τα περιουσιακά τους στοιχεία και τη δομή τους{16}, σε μια οικονομία όπου ο ιδιωτικός τομέας συνεχίζει να επεκτείνεται, αν και υπό την αυστηρή ρύθμιση του κινεζικού κράτους και προσανατολισμένος προς τους διατυπωμένους στόχους της εθνικής ανάπτυξης.

Το ΚΚΚ αναγνωρίζει την πολυπλοκότητα της ιστορικής στιγμής που διανύουμε: «η χώρα μας έχει εισέλθει σε μια περίοδο ανάπτυξης στην οποία οι στρατηγικές ευκαιρίες, οι κίνδυνοι και οι προκλήσεις ανταγωνίζονται μεταξύ τους, ενώ οι αβεβαιότητες και οι απρόβλεπτοι παράγοντες αυξάνονται».{17} Εβδομήντα έξι χρόνια μετά την ίδρυση της Λαϊκής Δημοκρατίας, το ΚΚΚ οδηγεί τη χώρα στο δρόμο της μετάβασης σε ένα νέο ποιοτικό στάδιο σοσιαλιστικής ανάπτυξης και πολιτισμού. Η επίτευξη των φιλόδοξων στόχων που έχουν τεθεί για τις επόμενες δεκαετίες θα καταστήσει ακόμη πιο εμφανή την ανωτερότητα του σοσιαλισμού.

Στο σημερινό παγκόσμιο μεταίχμιο, η υλοποίηση μιας τέτοιας προοπτικής αποκτά εξέχουσα σημασία για τον αγώνα για την απελευθέρωση και την κοινωνική χειραφέτηση. 

Σημειώσεις

(1) Το πλήρες απόσπασμα της ομιλίας του Σι Τζινπίνγκ έχει ως εξής: «Η ανθρωπότητα βρίσκεται για άλλη μια φορά αντιμέτωπη με την επιλογή μεταξύ ειρήνης και πολέμου, διαλόγου και αντιπαράθεσης, αμοιβαία επωφελούς συνεργασίας και παιχνιδιών μηδενικού αθροίσματος». Η πλήρης ομιλία (στα αγγλικά) είναι διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/xw/zyxw/202509/t20250904_11702313.html

(2) Με την απόφαση να συμπεριληφθεί το Λάος στη Σύνοδο Κορυφής, ο ΟΣΣ περιλαμβάνει 27 κράτη από την Ασία, την Αφρική και την Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένων των χωρών που είναι πλήρη μέλη και των συνεργαζόμενων χωρών.

3) Αναφέρεται στην 100ή επέτειο της νίκης της κινεζικής επανάστασης και της ίδρυσης της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας, την 1η Οκτωβρίου 1949. 

(4) http://en.qstheory.cn/2025-01/13/c_1063349.htm 

(5) Το 2024, η αξία της βιομηχανικής παραγωγής της Κίνας έφτασε τα 5,58 τρισεκατομμύρια δολάρια (περισσότερο από το συνολικό ΑΕΠ της Γερμανίας ή της Ιαπωνίας), αντιπροσωπεύοντας το 36% του ΑΕΠ της χώρας. Συγκριτικά, η βιομηχανία των ΗΠΑ αποτελεί μόνο το 10% του αντίστοιχου ΑΕΠ (https://thenextrecession.wordpress.com/2025/03/08/two-sessions-china/). Σημειώνεται ότι στις ΗΠΑ, κύρια κινητήρια δύναμη της κούρσας εξοπλισμών, οι συνολικές αμυντικές δαπάνες αντιστοιχούν σε περίπου 25% της συνολικής βιομηχανικής παραγωγής, ενώ στην Κίνα αντιπροσωπεύουν μόνο το 4% (https://asiatimes.com/2025/01/chinas-mystery-warplanes-head-fake-or-another-sputnik-moment/)

(6) Η διαδικασία προετοιμασίας του 15ου Πενταετούς Σχεδίου (2026-2030) βρίσκεται στο τελικό στάδιο. 

(7) Σήμερα, περίπου το 40% του ΑΕΠ, παραμένοντας για δεκαετίες πολύ πάνω από τα επίπεδα που παρατηρούνται στις μεγάλες προηγμένες καπιταλιστικές οικονομίες και ακόμη και στις μεγαλύτερες αναπτυσσόμενες καπιταλιστικές χώρες, όπως η Ινδία, της οποίας το ποσοστό για το 2024 είναι περίπου 33%.

(8) Ο Λένιν χρησιμοποιεί την έκφραση λεπτομερώς, για παράδειγμα, στην «Καταληκτική Ομιλία στο 11ο Συνέδριο του ΚΚΡ(μπ)», στις 2 Απριλίου 1922, κατά τη διάρκεια της περιόδου της ΝΕΠ (Νέα Οικονομική Πολιτική, σύμφωνα με το ρωσικό ακρωνύμιο).

(9) Η Κίνα είναι υπεύθυνη για περισσότερο από το 50% της παγκόσμιας ναυπηγικής (2024), ακολουθούμενη από τη Νότια Κορέα (29%). Οι ΗΠΑ, συγκριτικά, αντιπροσωπεύουν μόνο το 0,1% σύμφωνα με έκθεση του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών της Ουάσιγκτον (https://www.csis.org/analysis/are-us-policies-eroding-chinas-dominance-shipbuilding). 

(10) Σύμφωνα με το “Critical Technology Tracker” του Αυστραλιανού Ινστιτούτου Στρατηγικής Πολιτικής, που δημοσιεύθηκε το 2023, η Κίνα εδραίωσε την ηγετική της θέση σε 37 από τις 44 κρίσιμες τεχνολογίες που χαρτογραφήθηκαν (https://www.aspi.org.au/report/critical-technology-tracker/).

(11) Ο δείκτης αυτός είναι 72 έτη στην Ινδία (2023), μια χώρα με δημογραφικό μέγεθος και σημείο εκκίνησης συγκρίσιμο με αυτό της Κίνας, γεγονός που δείχνει την υπεροχή της ανθρώπινης ανάπτυξης της Κίνας υπό το σοσιαλισμό. 

(12) Εκτιμάται ότι οι εξαγωγές της Κίνας προς τις ΗΠΑ έχουν μειωθεί από περίπου 8% του κινεζικού ΑΕΠ το 2007 σε 2,3% το 2024 (https://asiatimes.com/2025/01/how-will-trumps-must-do-trade-deficit-fix-attempts-affect-china/). 

(13) Wen Tiejun, Κοσμήτορας του Ινστιτούτου Αγροτικής Ανασυγκρότησης της Κίνας στο Νοτιοδυτικό Πανεπιστήμιο (Chongqing) στον πρόλογο του βιβλίου του Michael Hudson, The Destiny of Civilization: Finance Capitalism, Industrial Capitalism, or Socialism . Islet, 2022. 

(14) Βλ. Vijay Prashad, «(…) Η Κίνα παρουσιάζει μια σειρά από πολλά υποσχόμενες εξελίξεις στην οικοδόμηση του σοσιαλισμού – αν και όχι χωρίς προκλήσεις και αντιφάσεις», https://thetricontinental.org/pt-pt/newsletterissue/cartasemanal-china-desenvolvimento-socialista/ 

(15) Ό.π., ό.π. 

(16) Κατά τη διάρκεια του 14ου Πενταετούς Σχεδίου (2021-2025), τα περιουσιακά στοιχεία των κεντρικών κρατικών επιχειρήσεων αυξήθηκαν από σχεδόν 70 τρισεκατομμύρια γιουάν σε πάνω από 90 τρισεκατομμύρια γιουάν, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου το 67% του ΑΕΠ (https://english.www.gov.cn/news/202509/17/content_WS68ca4c28c6d00fa19f7a284a.html). 

(17) Κεντρική Έκθεση στο 20ό Συνέδριο του ΚΚΚ (2022).