του Bisharat Abbasi
καθ. Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Sindh (Πακιστάν)
από το substack.com
μετ. Δημοσθένης Γκότσης
επιμ. Διονύσης Περδίκης
Στην εποχή του μονοπωλιακού χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού, όταν ο ιμπεριαλισμός δεν ασκεί την κυριαρχία του μόνο μέσω της ωμής βίας, αλλά και μέσω της ιδεολογίας, του λόγου, και της ελεγχόμενης διαφωνίας, οι πιο πολύτιμοι υπηρέτες της αυτοκρατορίας δεν είναι οι ανοιχτά φιλελεύθεροι ή οι αντιδραστικοί, αλλά εκείνες οι οργανώσεις που μιλούν τη γλώσσα του Μαρξισμού ενώ επιτελούν το πολιτικό έργο του ιμπεριαλισμού. Το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας (ΚΚΕ) στέκει σήμερα ως ένα από τα πιο καθαρά και διδακτικά παραδείγματα αυτού του φαινομένου. Τυλιγμένο με τον μανδύα του λεγόμενου «ορθόδοξου Μαρξισμού», διακηρύσσοντας με θόρυβο την πίστη του στον Λένιν, ενώ παράλληλα απογυμνώνει μεθοδικά τον Λενινισμό από το επαναστατικό του περιεχόμενο, το ΚΚΕ έχει μετατραπεί σε ένα ιμπεριαλιστικό, σοβινιστικό κατοικίδιο σκυλί – όχι παρά τη ρητορική του, αλλά ακριβώς μέσω αυτής. Η συστηματική του καταγγελία τόσο της Κίνας όσο και της Ρωσίας ως «ιμπεριαλιστικών δυνάμεων», η εμμονική επίκληση του «ενδοϊμπεριαλιστικού πολέμου», και ο αφηρημένος ηθικισμός που μεταμφιέζεται ως ταξική ανάλυση λειτουργούν όχι ως αντίσταση στον δυτικό ιμπεριαλισμό, αλλά ως ιδεολογική υπηρεσία προς αυτόν, με ιδιαίτερα καταστροφικές συνέπειες για τους αντιιμπεριαλιστικούς αγώνες στον Παγκόσμιο Νότο.
Στον θεωρητικό πυρήνα της εκφυλιστικής πορείας του ΚΚΕ βρίσκεται μια μηχανιστική, αντιδιαλεκτική, και βαθιά αντιλενινιστική αντίληψη του ιμπεριαλισμού. Ο ιμπεριαλισμός, στην ανάλυση του Λένιν, δεν ήταν ένα γενικό συνώνυμο του «καπιταλισμού με όπλα», ούτε ένα διαχρονικό γνώρισμα κάθε κράτους που ασκεί βία. Ήταν ένα ιστορικά συγκεκριμένο στάδιο του καπιταλισμού, που χαρακτηριζόταν από την κυριαρχία του μονοπωλιακού κεφαλαίου, τη συγχώνευση του βιομηχανικού και του τραπεζικού κεφαλαίου σε χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο, την εξαγωγή κεφαλαίου σε παγκόσμια κλίμακα, την υποταγή ολόκληρων περιοχών σε χρηματοπιστωτικές ολιγαρχίες, και τη διαίρεση της υφηλίου ανάμεσα σε μια χούφτα ιμπεριαλιστικών κέντρων. Το ΚΚΕ αφαιρεί από αυτή την ανάλυση οποιαδήποτε υλικό συγκεκριμένο και τη μετατρέπει σε μια σχολαστική φόρμουλα: αν ένα κράτος είναι καπιταλιστικό και στρατιωτικά ενεργό, χαρακτηρίζεται ως ιμπεριαλιστικό· αν διεκδικεί την κυριαρχία του, καταδικάζεται ως ανταγωνιστική αυτοκρατορία· αν αντιστέκεται στη δυτική κυριαρχία, κατηγορείται ότι επιδιώκει το δικό του ιμπεριαλιστικό σχέδιο. Είναι φορμαλισμός, και ο φορμαλισμός στην πολιτική υπηρετεί πάντα την ισχυρότερη δύναμη.
Τοποθετώντας τις ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ, την Κίνα, και την Ρωσία στο ίδιο αναλυτικό επίπεδο, το ΚΚΕ προβαίνει σε μια θεωρητική εξάλειψη της πραγματικής ιεραρχίας του παγκόσμιου συστήματος. Οι ΗΠΑ δεν είναι απλά ένα καπιταλιστικό κράτος ανάμεσα σε άλλα· είναι ο κεντρικός οργανωτής του παγκόσμιου μονοπωλιακού χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου, που ελέγχει το σύστημα του δολαρίου, επιβάλλει κυρώσεις ως όπλο μαζικής οικονομικής καταστροφής, διατηρεί εκατοντάδες στρατιωτικές βάσεις, ενορχηστρώνει επιχειρήσεις αλλαγής καθεστώτων, και πειθαρχεί τον Παγκόσμιο Νότο μέσω του χρέους, των εμπορικών καθεστώτων, και του χρηματοπιστωτικού εκβιασμού. Αντίθετα, η Κίνα είναι μια μετεπαναστατική κοινωνία που αναδύεται από αποικιακή καταστροφή, επιδιώκοντας μεγάλης κλίμακας βιομηχανική ανάπτυξη, τεχνολογική αναβάθμιση και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό υπό συνεχή ιμπεριαλιστική πίεση. Η Ρωσία, όποιες κι αν είναι οι αστικές και ολιγαρχικές της στρεβλώσεις, είναι ένα κράτος υπό κυρώσεις, περικυκλωμένο, εισαγωγέας κεφαλαίου που αντιστέκεται στην ανατολική επέκταση του ΝΑΤΟ και στην υπαρξιακή του υποταγή. Το να αποκαλούνται και οι τρεις «ιμπεριαλιστικές» με την ίδια ανάσα δεν αποτελεί ριζοσπαστική ειλικρίνεια· είναι ιμπεριαλιστική εξίσωση, το αγαπημένο ιδεολογικό τέχνασμα της αυτοκρατορίας όταν επιδιώκει να αποκρύψει την δική της κεντρικότητα.
Αυτή η ψευδής συμμετρία επιτελεί μια συγκεκριμένη πολιτική λειτουργία, ιδιαίτερα σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, της οποίας η άρχουσα τάξη είναι πλήρως ενσωματωμένη στο ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Καταγγέλλοντας τη Ρωσία και την Κίνα δίπλα στις ΗΠΑ, το ΚΚΕ δημιουργεί την ψευδαίσθηση της ισορροπίας, ενώ αφήνει απολύτως άθικτη την ιμπεριαλιστική δομή μέσα στην οποία είναι ενταγμένη η Ελλάδα. Έτσι επιτρέπει στην ελληνική αστική τάξη να συνεχίζει τις δεσμεύσεις της στο ΝΑΤΟ, να φιλοξενεί στρατιωτικές υποδομές και να συμμετέχει στην ιμπεριαλιστική εφοδιαστική αλυσίδα, δείχνοντας ταυτόχρονα προς τους «κομμουνιστές» λέγοντας: ακόμη κι αυτοί συμφωνούν ότι η Ρωσία και η Κίνα είναι εξίσου κακές. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Είναι ο κοινωνικός σωβινισμός επικαιροποιημένος για την εποχή της ελεγχόμενης διαφωνίας, όπου η ριζοσπαστική γλώσσα γίνεται ανεκτή ακριβώς επειδή δεν απειλεί πλέον την εξουσία.
Οι συνέπειες αυτής της θέσης είναι καταστροφικές για τον Παγκόσμιο Νότο. Οι αντιιμπεριαλιστικοί αγώνες στην Ασία, την Αφρική, τη Λατινική Αμερική, και τη Μέση Ανατολή δεν έρχονται αντιμέτωποι με έναν αφηρημένο καπιταλισμό που αιωρείται στο κενό· έρχονται αντιμέτωποι με μια συγκεκριμένη ιμπεριαλιστική τάξη πραγμάτων που κυριαρχείται από το δυτικό μονοπωλιακό χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο. Για αυτές τις κοινωνίες, ο ρόλος της Κίνας ως πηγή υποδομών, βιομηχανικής δυνατότητας, τεχνολογικής συνεργασίας, και αναπτυξιακής χρηματοδότησης – χωρίς τις πολιτικές και στρατιωτικές ρήτρες που επιβάλλονται από το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα – δεν αποτελεί «ιμπεριαλιστική απειλή», αλλά μια υλική ρωγμή στην ιμπεριαλιστική πολιορκία. Αντίστοιχα, η αντίσταση της Ρωσίας στο ΝΑΤΟ διαταράσσει τη μονοπολική πειθαρχία που έχει επιτρέψει στις ΗΠΑ να βομβαρδίζουν, να επιβάλλουν κυρώσεις και να λιμοκτονούν ολόκληρους πληθυσμούς με ατιμωρησία. Όταν το ΚΚΕ χαρακτηρίζει αυτές τις αντι-ηγεμονικές δυνάμεις «ιμπεριαλιστικές», δεν διαφωτίζει τους καταπιεσμένους· τους αφοπλίζει ιδεολογικά, λέγοντάς τους ότι καμία αντίφαση μέσα στο σύστημα δεν μπορεί να αξιοποιηθεί, ότι κάθε δύναμη είναι εξίσου αντιδραστική και ότι η ίδια η αντίσταση είναι, εν τέλει, άνευ νοήματος.
Και έτσι, ο μαρξισμός μετατρέπεται από επαναστατική θεωρία σε θεολογία της απελπισίας. Η εκδοχή της «ορθοδοξίας» του ΚΚΕ απαιτεί απόλυτη καθαρότητα, ενώ αρνείται να εμπλακεί με τη ζωντανή ιστορία. Απορρίπτει όλους τους υπαρκτούς αγώνες ως ανεπαρκείς, κάθε κρατικά καθοδηγούμενη ανάπτυξη ως καπιταλιστική παρέκκλιση, και κάθε γεωπολιτική αντίσταση ως ιμπεριαλιστική αντιπαλότητα. Στην πράξη, αυτό σημαίνει αναμονή – ατέρμονη – για μια τέλεια επαναστατική κατάσταση που δεν έρχεται ποτέ, την ώρα που ο πραγματικός κόσμος έχει πάρει φωτιά από κυρώσεις, πολέμους, και οικολογική κατάρρευση. Αυτή η στάση δεν είναι επαναστατική ηττοπάθεια με την έννοια του Λένιν· είναι επαναστατική αποχή, μια άρνηση παρέμβασης στις πραγματικές αντιφάσεις, συζευγμένη με ηθική ανωτερότητα απέναντι σε όσους το κάνουν.
Η επανειλημμένη προώθηση, από το κόμμα, παραπλανητικών αφηγήσεων περί «κομμουνιστικής καταστολής» στη Ρωσία, πρέπει να γίνει κατανοητή μέσα σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο. Συγχέοντας άσχετες μεταξύ τους περιπτώσεις, αποσιωπώντας τις συνθήκες πολέμου, και αναπαράγοντας δυτικά φιλελεύθερα σημεία λόγου κάτω από μια κόκκινη σημαία, το ΚΚΕ λειτουργεί ως ιδεολογικός αναμεταδότης των ιμπεριαλιστικών αφηγήσεων ακριβώς στις στιγμές που η ιμπεριαλιστική ηγεμονία κλονίζεται. Καθώς η λαϊκή εμπιστοσύνη στα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης καταρρέει, η αυτοκρατορία βασίζεται ολοένα και περισσότερο σε οργανώσεις που εμφανίζονται ως αντιπολιτευόμενες για να ξεπλύνουν την κοσμοθεωρία της. Σε αυτό το πλαίσιο, οι παρεμβάσεις του ΚΚΕ δεν αποτελούν πράξεις θάρρους, αλλά πολιτικής προσαρμογής, συμβάλλοντας στη διατήρηση της συναίνεσης του μόνιμου πολέμου, ενώ παράλληλα διεκδικούν επαναστατική αξιοπιστία.
Αυτό που παρακολουθούμε, λοιπόν, δεν είναι η επιμονή της μαρξιστικής ορθοδοξίας, αλλά η θεσμική της εξουδετέρωση. Το ΚΚΕ διατηρεί τη γλώσσα του μαρξισμού, ενώ ταυτόχρονα την απογυμνώνει από το στρατηγικό και ιστορικό της περιεχόμενο. Μιλά ακατάπαυστα για τον καπιταλισμό, αρνούμενο όμως να κατονομάσει το ιμπεριαλιστικό κέντρο. Επιπλήττει τους καταπιεσμένους, μέσα από το στρατόπεδο του καταπιεστή. Και πράττοντας αυτό, καθίσταται εξαιρετικά χρήσιμο στον δυτικό ιμπεριαλισμό – ένα σκυλί που γαβγίζει και φαίνεται εχθρικό, αλλά που ποτέ δεν δαγκώνει το χέρι που το ταΐζει.
Ένας γνήσια επιστημονικός μαρξισμός δεν ξεκινά από αφηρημένα σχήματα, αλλά από την πραγματική κίνηση της παγκόσμια ιστορίας. Στην εποχή μας, η κύρια αντίφαση είναι ανάμεσα στο μονοπωλιακό χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο υπό την ηγεσία των ΗΠΑ και στον αγώνα κρατών και λαών για κυριαρχία, ανάπτυξη, και επιβίωση. Κάθε «κομμουνισμός» που αρνείται αυτή την αντίφαση, που απλοποιεί τον ιμπεριαλισμό σε μία επίπεδη ηθική κατηγορία, παύει να είναι επαναστατικός. Μετατρέπεται σε αυτό που έχει μετατραπεί το ΚΚΕ: ένα ιμπεριαλιστικό, σοβινιστικό κατοικίδιο σκυλί φορώντας τον μανδύα του ορθόδοξου μαρξισμού, που προσφέρει υπηρεσίες στην αυτοκρατορία, ενώ κηρύσσει την «καθαρότητα» στα θύματα αυτής ακριβώς της αυτοκρατορίας.
