ΑΡΘΡΟ ΑΠΟΨΗΣ
Γράφει ο Βασίλης Λιόσης
Στο πλαίσιο ενός συντροφικού διαλόγου και κριτικής θα ήθελα να καταθέσω μερικές σκέψεις για το κείμενο του συντρόφου Γιάννη Διακάκη. Δεν θα σταθώ σε σημεία συμφωνίας αλλά σε σημεία διαφωνίας και σε διαπιστώσεις που γεννούν ερωτήματα.
1. Τι σημαίνει ότι «η επαναστατική στρατηγική δεν γίνεται από νοσταλγίες ή από την επιθυμία να αναπαραχθούν παλιές μορφές;». Τι ακριβώς εννοούμε λέγοντας παλιές μορφές; Διότι αν παλιά μορφή θεωρείται, για παράδειγμα, το κόμμα νέου τύπου, θα πρέπει να διευκρινίσουμε πως αυτό το κόμμα είναι που έφερε σε πέρας επαναστατικές διαδικασίες και ταυτόχρονα ότι όποιος επιχείρησε κάτι άλλο απέτυχε οικτρά ή εκφυλίστηκε (ο ευρωκομμουνισμός είναι μια χαρακτηριστική περίπτωση).
2. Η διαπίστωση ότι οι εργαζόμενοι απομακρύνθηκαν από σταθερούς χώρους συγκέντρωσης είναι εν μέρει σωστή. Είναι σαφές ότι η αποβιομηχάνιση, οι νέες τεχνολογίες, οι νέες εργασιακές σχέσεις και το μοντέλο ανάπτυξης στην Ελλάδα έχουν συρρικνώσει τον δευτερογενή τομέα. Ωστόσο τα εργοστάσια υπάρχουν, δεν έχουν εξαφανιστεί. Μια ματιά στα στοιχεία της ΕΣΤΑΤ είναι αρκετή. Μπορεί να δει κάποιος ότι υπάρχουν εργοστάσια μεταποίησης, ενέργειας κ.λπ.. Μάλιστα, οι χώροι συγκέντρωσης μεγάλης μάζας εργαζομένων δεν αφορούν μόνο τα εργοστάσια αλλά πλέον και τις υπηρεσίες. Για παράδειγμα, η εταιρεία teleperformance, μια εταιρεία παροχής υπηρεσιών, συγκεντρώνει πάνω από 10.000 εργαζομένους. Επομένως, είναι απολυτότητα μια τέτοια διαπίστωση η οποία καταλήγει, ούτε λίγο ούτε πολύ, στην εξαφάνιση της συγκεντρωμένης εργατικής τάξης. Πρόκειται για κρίσιμο ζήτημα και δεν είναι θέμα ακαδημαϊκής συζήτησης διότι το επαναστατικό υποκείμενο οφείλει να απευθύνεται σε αυτό ακριβώς το συγκεντρωμένο τμήμα της εργατικής τάξης και μάλιστα να το βάζει σε προτεραιότητα. Επιπλέον, για την εξαγωγή στέρεων συμπερασμάτων απαιτείται μια μελέτη σχετικά με την ταξική διάρθρωση της ελληνικής κοινωνίας που θα έδινε απαντήσεις. Και αν στην Ελλάδα υπάρχουν ακόμα χώροι συγκεντρωμένης εργατικής τάξης, αυτό συμβαίνει σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό στις χώρες του αναπτυγμένου καπιταλισμού.
3. Ο συνδικαλισμός δεν αποδυναμώθηκε μόνο εξαιτίας της αποβιομηχάνισης αλλά και λόγω των γραφειοκρατικών πρακτικών και νοοτροπιών και των μικροπολιτικών επιδιώξεων. Φυσικά και απαιτούνται σκέψεις και προτάσεις για νέες μορφές συνδικαλιστικής συσπείρωσης προκειμένου να λειτουργήσουν ελκτικά αλλά το κύριο είναι να πεισθούν οι εργαζόμενοι ότι τα συνδικάτα δεν είναι αποστεωμένα, γραφειοκρατικά, κυβερνητικά, εργοδοτικά και ότι εκπροσωπούν αταλάντευτα τα συμφέροντά τους. Αν όπως διαπιστώνεται στο άρθρο «οι παραδοσιακές μορφές συλλογικής δράσης δεν καλύπτουν πλέον τις ανάγκες της εργατικής τάξης», θα πρέπει να προταθεί ποιες είναι αυτές οι μορφές που θα ανταποκριθούν στις σημερινές ανάγκες. Διαφορετικά μένουμε σε μια διαπίστωση που δεν θα είναι ιδιαίτερα γόνιμη.
4. Το άρθρο διαπιστώνει πως «η πολιτική δεν μπορεί να επιβάλλεται πάνω στη ζωή». Σε γενικές γραμμές είναι μια σωστή διαπίστωση αλλά ελλιπής. Μπορεί να υποκρύπτει μια ροπή στον αυθορμητισμό και μια υποτίμηση του πολιτικού επαναστατικού υποκειμένου. Γιατί το αντικειμενικό κυριαρχεί επί του υποκειμενικού, ωστόσο το δεύτερο μπορεί ως ένα βαθμό να επηρεάζει το πρώτο. Το υποκείμενο δεν είναι απλά ένας παθητικός δέκτης των αντικειμενικών συνθηκών αλλά ένας ενεργός παράγοντας στην κίνηση της ιστορίας.
5. Λίγο παρακάτω διαπιστώνεται πως «η στρατηγική που αγνοεί τις υλικές συνθήκες παραμένει θεωρητική, αποκομμένη από τη δράση, ανίκανη να παράγει ηγεμονία και συλλογικό υποκείμενο». Θεωρώ ότι εδώ υπάρχει εννοιολογική σύγχυση. Η στρατηγική είναι στρατηγική! Και καθορίζεται από το ότι έχουμε καπιταλισμό και πρέπει να τον υπερβούμε επαναστατικά. Αυτό που είναι προβληματικό είναι το να αγνοούνται οι υλικές και κοινωνικές συνθήκες από την τακτική. Προβληματικό είναι η τακτική είτε να συρρικνώνεται είτε να ταυτίζεται με τη στρατηγική, δηλαδή επί της ουσίας να εξαφανίζεται.
6. Σε άλλο σημείο διαπιστώνεται ότι «ο ριζοσπαστισμός μετατοπίζεται· δεν εδράζεται πλέον σε κλασικούς χώρους, αλλά σε γειτονιές που συγκροτούν νέες κοινωνικές συνθέσεις και ανοιχτές μορφές αντίστασης». Ποιος είναι αλήθεια αυτός ο ριζοσπαστισμός στις γειτονιές; Ποιο το περιεχόμενό του; Τι έκταση και ένταση έχει; Ποια είναι η κοινωνική του επιρροή; Και το πιο καθοριστικό ερώτημα είναι αν οι εργασιακοί χώροι τίθενται εκτός δράσης του επαναστατικού υποκειμένου ή μπαίνουν σε δεύτερη μοίρα σε σχέση με τις γειτονιές.
7. Υπάρχει ακόμη η διαπίστωση με βάση την οποία «η ανασυγκρότηση του κινήματος δεν είναι ούτε επιστροφή στο παρελθόν ούτε θεωρητική άσκηση». Δεν είναι σαφές τι εννοεί ο συντάκτης με την «επιστροφή στο παρελθόν». Αν εννοεί τη στείρα αντιγραφή πολιτικών εμπειριών στο σήμερα δεν έχουμε παρά να συμφωνήσουμε μαζί του. Ωστόσο καλό είναι «να μην πετάμε μαζί με τα απόνερα και το μωρό». Διότι αν εννοεί πως η ιστορική εμπειρία και ειδικά τα θετικά επιτεύγματα του επαναστατικού κινήματος είναι ξεπερασμένα και δεν μπορούν να μας προσφέρουν ένα τρόπο σκέψης και δράσης, τότε η ένστασή μας είναι σοβαρή.
8. Τέλος, ο συντάκτης αναφέρει πως «το μέτωπο και το κόμμα δεν είναι σκοπός· είναι εργαλεία για να μετασχηματιστεί η κατακερματισμένη δυναμικής ισχυρή ιστορική δύναμη». Θα το διατυπώναμε αλλιώς: το μέτωπο και το κόμμα δεν είναι αυτοσκοπός, γιατί σκοπός και μέσο είναι. Σκοπός στο τώρα γιατί απουσιάζουν και τα δυο (μέτωπο και κόμμα) και μέσο γιατί δίχως αυτά η χειραφέτηση της εργατικής τάξης και των λαϊκών μαζών είναι ανέφικτη.
Πάντα με διάθεση συντροφικού διαλόγου. Η συντροφική αντιπαράθεση είναι οξυγόνο της επαναστατικής δράσης και σκέψης!
