📍ΑΡΘΡΟ ΑΠΟΨΗΣ

ΣΥΜΦΩΝΟΥΜΕ ΟΤΙ ΔΙΑΦΩΝΟΥΜΕ!!!

✍️Γράφει ο Βασίλης Λιόσης

αναδημοσίευση από το Από τη σπίθα στη φλόγα

Με αφορμή την πρώτη ανάρτηση του κειμένου του συντρόφου Διακάκη και στη συνέχεια την απάντησή του στην απάντησή μου, ξεκίνησε ένας καθ’ όλα συντροφικός διάλογος, δίχως κραυγές και την ανθρωποφαγία που συχνά συνοδεύει όμορες ιδεολογικοπολιτικές δυνάμεις. Μένοντας πιστός στο πλαίσιο αυτού του πνεύματος θα επιχειρήσω τη συνέχεια αυτού του διαλόγου εμπλουτίζοντας κάποιες σκέψεις μου και απαντώντας στο τελευταίο κείμενο του συντρόφου.

Πρώτα από όλα θεωρώ ότι κανείς από τους δύο δεν έχει παρερμηνεύσει τον άλλο, εκτός ίσως από κάποιες περιπτώσεις, αφού τα σκεπτικά μας βρίσκονται σε άλλο μήκος κύματος. Θα ξεκινήσω από τη βασική, κατά τη γνώμη μου, αδυναμία των κειμένων του συντρόφου η οποία εντοπίζεται στον υπερβολικά αφηρημένο χαρακτήρα και των δύο γραπτών του. Το αφηρημένο απουσία του συγκεκριμένου στερείται αξίας. Το ίδιο και το αντίστροφο. Το δίπολο συγκεκριμένου-αφηρημένου είναι ακριβώς αυτό: δίπολο. Και το ένα συνυπάρχει με το άλλο, αλληλοκαθορίζονται και ενυπάρχουν αλληλοσυνδέσεις. Στα κείμενα, λοιπόν, του συντρόφου Διακάκη περιγράφεται μια κατάσταση με γενικεύσεις αλλά δεν καταλήγουν σε κάτι συγκεκριμένο. Για παράδειγμα, σε ερωτήματα όπως τα παρακάτω δεν δίνεται απάντηση:

α) Πώς οι αλλαγές στην εργασία πρέπει να ληφθούν υπόψη από το νέο επαναστατικό υποκείμενο και πώς αυτό θα επηρεαστεί στη μορφή και το περιεχόμενό του εξαιτίας των αλλαγών που λαμβάνουν χώρα;

β) Τι πρέπει να κρατήσουμε και τι να πετάξουμε από το κόμμα νέου τύπου;

γ) Αν το κόμμα νέου τύπου μάς είναι άχρηστο ποια είναι η πρόταση για το σήμερα;

δ) Σε ποια νέα βάση πρέπει να συγκροτηθούν τα συνδικάτα;

ε) Η ιστορία του παγκόσμιου επαναστατικού κινήματος δεν είναι εργαλείο σκέψης και συμπερασμάτων;

στ) Και θα επιμείνω όσον αφορά την παρέμβαση στις γειτονιές: ποιος είναι συγκεκριμένα αυτός ο νέος ριζοσπαστισμός που έχει εμφανιστεί; Αποκτά προτεραιότητα έναντι των εργατικών χώρων;

Ωστόσο θα ήμουν ασυνεπής αν και εγώ έμενα στο επίπεδο της αφαίρεσης, στη διατύπωση μόνο ερωτημάτων και στην αδυναμία περιγραφής του συγκεκριμένου. Ας δούμε, λοιπόν, το συγκεκριμένο.

I. ΤΟ ΚΟΜΜΑ

Το κόμμα νέου τύπου στις σημερινές συνθήκες σημαίνει, να έχει επαναστατική τακτική και στρατηγική με πρόγραμμα που ανταποκρίνεται στη σύγχρονη πραγματικότητα. Ένα τέτοιο κόμμα ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΊ ΝΑ ΠΑΡΕΚΚΛΊΝΕΙ ΟΎΤΕ ΧΙΛΙΟΣΤΌ ΑΠΌ ΤΑ ΠΥΡΗΝΙΚΆ ΖΗΤΉΜΑΤΑ ΠΟΥ ΠΡΈΠΕΙ ΝΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΊΖΟΥΝ ΤΟΥΣ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΈΣ:

α) Η μετάβαση δεν μπορεί παρά να είναι επαναστατική.

β) Η ηγεμονική τάξη δεν μπορεί παρά να είναι η εργατική.

γ) Η εργατική τάξη δεν μπορεί παρά να πορεύεται με τα σύμμαχα στρώματα (μικρομεσαία μικροαστικά στρώματα, προοδευτική διανόηση, ημιπρολετάριοι, άνεργοι).

δ) Καθοδηγείται από τις αρχές του μαρξισμού λενινισμού όχι βλέποντάς τα ως αποστεωμένα δόγματα αλλά τις εμπλουτίζει με βάση τις σύγχρονες εξελίξεις μέσα από συλλογική-επιστημονική δουλειά.

ε) Ειδικά για την Ελλάδα λαμβάνει υπόψη τη θέση της χώρας στο παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό σύστημα και αποκαθιστά τη διαλεκτική σχέση εθνικού-διεθνικού.

στ) Δεν απαιτεί ιδεολογική ενότητα εφ’ όλης της ύλης αλλά μπορεί να αφήσει «ανοικτά» ζητήματα προς εσωτερική και δημόσια συζήτηση. Για παράδειγμα, ένα τέτοιο ζήτημα θα μπορούσε να είναι ο σημερινός χαρακτήρας της Κίνας ή ακόμη κάποιες ιστορικές αποτιμήσεις που αφορούν το ελληνικό ή το παγκόσμιο κομμουνιστικό κίνημα.

Το κόμμα δεν μπορεί να είναι αυτοσκοπός. ΣΥΜΦΩΝΟΎΜΕ ΣΕ ΑΥΤΌ. Αυτοσκοπός θα σήμαινε να επιδιώκεται η αναπαραγωγή μιας κομματικής γραφειοκρατίας και οι όποιες επαναστατικές διακηρύξεις να είναι ένα αδειανό πουκάμισο που υπάρχουν ακριβώς για αυτήν την αναπαραγωγή. Αυτοσκοπός σημαίνει το να βλέπει κανείς το κόμμα με μια μεταφυσική οπτική, κάτι σαν θρησκευτική σέχτα, κι έχοντας την επιζήμια νοοτροπία με βάση την οποία «το κόμμα έχει πάντα δίκιο».

Αλλά τα παραπάνω ΔΕΝ ΣΗΜΑΊΝΟΥΝ ΌΤΙ ΔΕΝ ΕΊΝΑΙ ΣΚΟΠΌΣ Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΊΑ ΤΟΥ. Πολύ περισσότερο δεν σημαίνει ότι δεν είναι ένα ΜΈΣΟ για την επαναστατική μετάβαση. Το κόμμα συγκεντρώνει την πρωτοπορία της εργατικής τάξης και των σύμμαχων στρωμάτων και επιδιώκει να καθοδηγήσει (ας μην φοβηθούμε τη λέξη) τους λαϊκούς αγώνες. Να τους καθοδηγήσει δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση να τους καπελώσει αλλά να τους δώσει προσανατολισμό, περιεχόμενο, μορφή ώστε να διευκολυνθεί η συνέχειά τους και το βάθεμα της πολιτικοποίησής τους (και για να αποφύγουμε τους βολονταρισμούς πρέπει να διευκρινιστεί ότι αυτό δεν είναι πάντα εφικτό). Το κόμμα φροντίζει να επιταχύνει τις ιστορικές διαδικασίες, να τους δίνει τη σωστή κατεύθυνση, να αυξάνει τις πιθανότητες για τη νικηφόρα έκβαση μικρών και μεγάλων αγώνων. Το κόμμα δεν μπορεί να είναι μια γενικώς και αορίστως συνένωση και μάλιστα πλαδαρή, ομόδοξων μελών.

II. Ο ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΣΜΟΣ (ΔΣ)

Ασφαλώς βασικό συστατικό του κόμματος είναι η καταστατική του λειτουργία και ο τρόπος που δομείται στο εσωτερικό του. Ο ΔΣ ΕΊΝΑΙ ΜΙΑ ΜΕΓΆΛΗ ΚΑΤΆΚΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΟΎ ΚΙΝΉΜΑΤΟΣ. Η ΈΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΔΣ ΕΊΝΑΙ ΔΥΝΑΜΙΚΉ ΚΑΙ ΌΧΙ ΣΤΑΤΙΚΉ. Ο ΔΣ μετασχηματίζεται και προσαρμόζεται στο ιστορικό πλαίσιο της εποχής. Είναι εκ των ων ουκ άνευ ότι υπήρξαν στρεβλώσεις του, τόσες και τέτοιες, που τον έκαναν αγνώριστο. Για παράδειγμα η προσωπολατρία, η γραφειοκρατικοποίηση, η τυπική και όχι ουσιαστική αυτοκριτική, η δολοφονία χαρακτήρων, ΔΕΝ ΑΠΟΤΈΛΟΥΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΆ ΤΟΥ ΔΣ ΑΛΛΆ ΣΥΝΙΣΤΟΥΝ ΤΗΝ ΆΡΝΗΣΉ ΤΟΥ.

Από την άλλη, το γεγονός ότι πρόκειται για μια δυναμική έννοια ΔΕΝ ΣΗΜΑΊΝΕΙ ΌΤΙ ΣΤΕΡΕΊΤΑΙ ΒΑΣΙΚΏΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΏΝ. Η δυναμική του πλευρά έγκειται στο ότι σε άλλες περιόδους ενισχύεται ο ρόλος του συγκεντρωτισμού (π.χ. περίοδοι παρανομίας) και σε άλλες περιπτώσεις ενισχύεται το σκέλος της δημοκρατίας (π.χ. ενόψει ενός συνεδρίου). Ποια είναι, λοιπόν, τα βασικά χαρακτηριστικά που διέπουν τον δημοκρατικό συγκεντρωτισμό;

α) Όλα τα μέλη πρέπει και μπορούν να διατυπώνουν ελεύθερα τη γνώμη τους στις εσωκομματικές διαδικασίες.

β) Το δικαίωμα στον διαφωνούντα να υπερασπίζεται την άποψή του στα ανώτερα καθοδηγητικά όργανα πρέπει να είναι κατοχυρωμένο.

γ) Η γνώμη των διαφωνούντων πρέπει να συγκεντρώνεται, να συζητιέται συντεταγμένα και να δίνονται πειστικές απαντήσεις.

δ) Οι διαφωνίες δεν είναι δυνατόν να εκφράζονται από φράξιες. Κόμμα μέσα σε επαναστατικό κόμμα δεν μπορεί να υπάρξει. Το κόμμα δεν μπορεί να μετατρέπεται σε όμιλο συζητήσεων. Αν αυτό συμβεί μοιραία θα διαλυθεί, αργά ή γρήγορα.

ε) Τα στελέχη του κόμματος πρέπει να λογοδοτούν. Έπαρση, εγωισμοί και δολοπλοκίες δεν αρμόζουν σε κανένα κομμουνιστή πόσω μάλλον σε στελέχη.

στ) Η τυχόν ύπαρξη επαγγελματικών στελεχών πρέπει να πληροί προϋποθέσεις: να έχουν δοκιμαστεί στους μαζικούς χώρους τους, να έχουν ηθικό ανάστημα, να εναλλάσσονται, να εκλέγονται, να ανακαλούνται οπότε θεωρείται αναγκαίο, να λογοδοτούν.

ζ) Να καλλιεργηθεί κουλτούρα συντροφικού διαλόγου σε όλα τα επίπεδα: από τη βάση μέχρι την κορυφή.

η) Στις κεντρικές αποφάσεις και για την τελική τους διαμόρφωση να λαμβάνεται πολύ σοβαρά υπόψη ό,τι έχει ειπωθεί στη βάση.

θ) Η μειοψηφία να υποτάσσεται στην πλειοψηφία και συγχρόνως να διασφαλίζεται η κοινή δράση. Η άρνηση της μειοψηφίας να υποταχθεί στην πλειοψηφία συνήθως είναι προϊόν μικροαστικής νοοτροπίας.

III. ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ Ή ΜΗ ΤΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΟΣ

Δεν έχω παρά να συμφωνήσω με τη διαπίστωση του συντρόφου Διακάκη περί «μηχανιστικής αναπαραγωγής του παρελθόντος», αλλά φοβάμαι ότι ο σύντροφος δεν διάβασε προσεκτικά σε κάποια σημεία τα κείμενά μου. Επιμένω εμφατικά ότι το παρελθόν μπορεί να μας προσφέρει έναν ΤΡΌΠΟ ΣΚΈΨΗΣ ΚΑΙ ΔΡΆΣΗΣ ΚΑΙ ΌΧΙ ΝΑ ΑΝΤΙΓΡΑΦΕΊ ΆΚΡΙΤΑ. Για παράδειγμα, είναι σαφές ότι δεν μπορεί να αναπαραχθεί η τακτική του 7ου συνεδρίου της Κομμουνιστικής Διεθνούς και η τακτική του ΕΑΜ στο σήμερα. Ωστόσο, τα δύο προαναφερθέντα παραδείγματα μάς οδηγούν σε κρίσιμα συμπεράσματα: μέτωπο και κόμμα είναι δύο συγκοινωνούντα δοχεία. Χωρίς μέτωπα, πολιτικά και κοινωνικά, η ιστορία δεν πάει μπροστά. Μέτωπα που ταυτίζονται εξαρχής με τη στρατηγική δεν είναι μέτωπα. Είναι καρικατούρες. Από την άλλη μέτωπα που δεν συνδέονται με τον στρατηγικό στόχο δεν καταλήγουν σε καρικατούρες αλλά σε τραγωδίες.

​Τη συνειδητοποίηση του γεγονότος ότι το ιστορικό παρελθόν πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη, την είδαμε έντονα τον καιρό της κρίσης και των μνημονίων, όταν πλήθος κόσμου που βρισκόταν εντός της κοινωνικής Αριστεράς απαιτούσε τη δημιουργία ενός σύγχρονου ΕΑΜ.

IV. ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΑ ΕΡΓΑΤΙΚΗ ΤΑΞΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΝΔΙΚΑΤΑ

Ο Χομπσμάουμ έχει διαπιστώσει σε μια θαυμάσια περικοπή του τις αλλαγές που επήλθαν στις εργατουπόλεις της Αγγλίας κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα (Η εποχή των άκρων. Ο σύντομος εικοστός αιώνας 1914-1991, σελ. 389-396). Δύσκολα μπορεί κάποιος να διαφωνήσει με την περιγραφή του γιατί πολύ απλά αποτυπώνει μια πραγματικότητα. Ωστόσο, κατά καιρούς διαβάζω και ακούω τη διαπίστωση βάσει της οποίας «οι νέες μορφές εργασιακών σχέσεων πρέπει να αντιστοιχηθούν σε νέες μορφές συνδικαλιστικής οργάνωσης» αλλά πρέπει να πω ότι πουθενά δεν έχω δει κάτι συγκεκριμένο: ποιες είναι αυτές οι νέες μορφές οργάνωσης που προτείνονται; Η διαπίστωση αυτή παραμένει ένα γενικόλογο ευχολόγιο. Θα ήταν τυφλός όποιος έλεγε ότι η εργατική τάξη της σύγχρονης εποχής είναι η ίδια με αυτή του 20ου αιώνα. Η τάση αποβιομηχάνισης, ο υπερτροφικός τριτογενής τομέας, ο «καπιταλισμός της πλατφόρμας», ο τογιοτισμός, έχουν επιφέρει σοβαρές αλλαγές.

Οι αλλαγές αυτές, όμως, δεν σημαίνουν ότι ο πυρήνας της εκμετάλλευσης της εργατικής τάξης παραγωγής δεν παραμένει η ιδιοποίηση της υπεραξίας. Ούτε σημαίνουν εξαφάνιση της βιομηχανίας. Ούτε σημαίνουν εξαφάνιση των  χώρων όπου η εργατική τάξη είναι συγκεντρωμένη.

Τα συνδικάτα πρέπει να κρατήσουνε σταθερές. Τα νέα επαναστατικά υποκείμενα πρέπει να παλέψουν με τη γραφειοκρατικοποίηση, τον κυβερνητικό και εργοδοτικό συνδικαλισμό. Πρέπει να επανεφεύρουν νέες μορφές παρέμβασης όπως τη δημιουργία θεατρικών ομίλων και πολιτιστικών δραστηριοτήτων στη ζωή των συνδικάτων, τη διεξαγωγή μαθημάτων συνδικαλιστικής ιστορίας, τις επισκέψεις σε ιστορικούς τόπους ακόμη και τις εκδρομές του σωματείου, τρόπους σύνδεσης με την αγωνιζόμενη αγροτιά, τους φοιτητές κ.λπ.. ΑΛΛΆ ΌΛΑ ΑΥΤΆ ΔΕΝ ΣΗΜΑΊΝΟΥΝ ΚΑΤΆΡΓΗΣΗ Ή ΥΠΟΒΆΘΜΙΣΗ ΤΩΝ ΓΕΝΙΚΏΝ ΣΥΝΕΛΕΎΣΕΩΝ, ΤΩΝ ΚΛΑΣΙΚΏΝ ΜΟΡΦΏΝ ΠΑΡΈΜΒΑΣΗΣ ΤΩΝ ΣΥΝΔΙΚΆΤΩΝ ΣΤΟΥΣ ΧΏΡΟΥΣ ΔΟΥΛΕΙΆΣ, ΤΗ ΔΟΥΛΕΙΆ ΤΟΥ ΜΥΡΜΗΓΚΙΟΎ, ΤΗ ΧΑΡΤΟΓΡΆΦΗΣΗ  κ.λπ.. Ίσως ένα στοιχείο που θα βοηθούσε την αναζωογόνηση των συνδικάτων θα ήταν η δημιουργία παραρτημάτων των συνδικάτων σε εργασιακούς χώρους με μικρό αριθμό εργαζομένων.

Ειδικά όσον αφορά την Ελλάδα οι επιχειρήσεις με μικρό αριθμό ατόμων αποτελούσαν πάντοτε τη συντριπτική πλειονότητα. Επομένως, από αυτήν την άποψη δεν έχουμε να κάνουμε με κάτι καινούργιο. Τα σημερινά στοιχεία δείχνουν ότι η συνολική απασχόληση των μισθωτών φτάνει τα 2,6 εκατομμύρια, οι επιχειρήσεις από 0-9 άτομα αντιστοιχούν στο 97% των επιχειρήσεων και από 10-249 το 3%. Οι κλάδοι με τις περισσότερες επιχειρήσεις ανήκουν στο χονδρικό και λιανικό εμπόριο και ακολουθεί ο τουρισμός και η εστίαση. Επιχειρήσεις που έχουν από 250 εργαζόμενους ως και μερικές χιλιάδες είναι ένα μικρό κλάσμα αλλά σε απόλυτους αριθμούς είναι κάτι λιγότερο από 900 (τα στοιχεία από ΕΡΓΑΝΗ για το 2024). Σε μερικές περιπτώσεις εργασιακών χώρων όπως ο τουρισμός, οι δυσκολίες συνδικαλιστικής παρέμβασης είναι αυξημένες αφού το εργατικό δυναμικό δεν είναι σταθερό και αλλάζει από σεζόν σε σεζόν, χώρια από το ότι εργάζονται μόνο για κάποιους μήνες και όχι σε σταθερή βάση. Είναι σαφές ότι για να βρεθούν αποτελεσματικοί τρόποι παρέμβασης απαιτείται η συλλογική σκέψη και άλλο τόσο σαφές ότι σε αυτούς τους χώρους δεν μπορούν να πεταχτούν στα σκουπίδια οι κλασικοί τρόποι παρέμβασης των συνδικάτων.

Ας πάρουμε τώρα ως παράδειγμα ένα σωματείο εκτός Ελλάδας, αυτό της Amazon. Πρόκειται για ένα σωματείο που αριθμεί χιλιάδες εργαζομένους, διεκδικεί καλύτερους μισθούς λιγότερη εντατικοποίηση εργασίας, μέτρα ασφάλειας, εναντιώνεται στην αυθαιρεσία της εργοδοσίας, προκηρύσσει απεργίες, προσπαθεί να έχει πανεθνική δικτύωση, μάχεται ενάντια στις παράνομες απολύσεις και στην παρεμπόδιση του συνδικαλισμού και υποχρεώνει την εργοδοσία σε διαπραγματεύσεις. Λειτουργεί, δηλαδή, όπως ένα κλασικό εργατικό σωματείο. Ξεκίνησε ως πρωτοβουλία των από κάτω χωρίς εξωτερική παρέμβαση, εκλέγει την ηγεσία του με πρόεδρο, αντιπρόεδρο, γραμματέα, ταμία και συγκροτεί επιτροπές οργάνωσης. Παρεμβαίνει με μοίρασμα φυλλαδίων, συλλογή υπογραφών, στάσεις εργασίας, δημόσιες καμπάνιες, παρέμβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ΔΗΛΑΔΉ ΜΕ ΤΟΥΣ ΚΛΑΣΙΚΟΎΣ ΤΡΌΠΟΥΣ ΠΑΡΈΜΒΑΣΗΣ ΕΝΌΣ ΣΩΜΑΤΕΊΟΥ.

Επίσης, απαιτείται μια διευκρίνιση. Το ειδικό βάρος ενός στρώματος της εργατικής τάξης δεν καθορίζεται από το ποσοστό του αλλά από την ποιοτική του σχέση με την παραγωγή. Η καρδιά της εργατικής τάξης εξακολουθεί να είναι το βιομηχανικό προλεταριάτο ακόμα και αν αποτελεί ένα μικρό κλάσμα της εργατικής τάξης. Στα εργοστάσια, παράγονται τα υλικά αγαθά που όλοι καταναλώνουμε, από μια τσίχλα έως ένα αεροπλάνο, η εργατική τάξη είναι συγκεντρωμένη σε μεγάλους ή σχετικά μεγάλους αριθμούς, οι δεσμοί μεταξύ των εργατών είναι πιο ισχυροί από τους εργασιακούς χώρους όπως ο τουρισμός και πραγματοποιείται η ιδιοποίηση της υπεραξίας στην πιο καθαρή της μορφή. Βεβαίως, η αυτοματοποίηση της παραγωγής και η ρομποτική έχουν φέρει και θα φέρουν και άλλες κατακλυσμιαίες αλλαγές. Η αντικατάσταση του εργάτη από το ρομπότ είναι μια πραγματικότητα αλλά μέχρι να φτάσουμε στην εξαφάνιση του βιομηχανικού εργάτη έχουμε ακόμη δρόμο. Άλλωστε, η αυτοματοποίηση δεν αφορά μόνο τον βιομηχανικό εργάτη αλλά και άλλα εργατικά στρώματα.

*  *  *  *

Όταν υπάρχει μια αγεφύρωτη διάσταση απόψεων είναι σαφές ότι δεν μπορούμε να μιλάμε για την προσπάθεια δημιουργίας ενός επαναστατικού κόμματος. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι αποκλείεται η προσπάθεια δημιουργίας μετώπου ή για να μην ακουστεί μεγαλοστομία και για να είμαι ακριβής η προσπάθεια δημιουργίας των σπάργανων ενός μετώπου.